Γαίας ανάγνωσμα 3.

.
Φωτ.: Πορεία σιωπής
Το ταξίδι μας είχε άλλες χάρες, που η καθημερινή ρουτίνα των ίδιων στιγμών δεν τις σκότωνε και κάθε μέρα τις απολαμβάναμε εξίσου δυνατά. Μας άρεσε η μυρωδιά της γης, μια ιδέα μούχλας που μας τρέλαινε!, λες και το χώμα ανάσαινε, αφήνοντας το χνώτο του πάνω μας. θεωρούσαμε ευλογία να ρουφούμε αυτή την ανάσα. Το σπουργίτι που μας ακολουθούσε ήταν συνήθεια απαραίτητη, το περιμέναμε -σάμπως νάταν το ίδιο κάθε φορά;-, επιζητούσαμε το τραγούδι του, το φτερούγισμά του στην καλαμιά, το ξέχυμά του μπρος μας, τη στροφή του στον ουρανό και τ' ακολούθημά του. Ήταν θεόσταλτο το παιχνίδι του, ήταν πράγματι μεγαλειώδες να βλέπεις το αθώο τούτο μικρό πλάσμα, το λεύτερο κι ανεξάρτητο, να παίζει μαζί σου! Μας άρεσε να παρατηρούμε στο βάθος την ατέλειωτη θάλασσα, ακολουθώντας πορεία παράλληλη με τον ορίζοντα, να χάνεται στο απέραντο γαλάζιο η ματιά, να ξεσηκωνόμαστε, να γινόμαστε ποιητές στο κοίταγμά της, να ζούμε έναν πρωτογενή υπερρεαλισμό στην ιδέα ότι αυτή η άδολη, η τολμηρή, η θάλασσά μας!, αντλούσε το φυσικό φως και μας το έστελνε αντανακλώντας το, ενισχυμένο από τη ζωογόνα δύναμή της. Ήταν αλήθεια στιγμές μέθης εκείνες, έκστασης κι αληθινού πάθους, από τη φύση που ρουφούσαμε, νιώθοντάς την αγνή, ατόφια, καθαρή, να μας αποκαλύπτεται και να μας υποβάλλει στο μεθύσι της. Συνομιλούσαμε λες μαζί της, την αφουγκραζόμασταν. Αμφιβάλλω πια, αν τα σύγχρονα μέσα μετακίνησης, στους ασφαλτοστρωμένους αγροτόδρομους, προσφέρουν την ευτυχία της δύσκολης κείνης διαδρομής. Λες και η φύση μάς αντάμειβε για ότι η ζωή μάς στερούσε!..

Σα φτάναμε στον αγρό, η μάνα μάς έβαζε κάτω από τη λεύκα, στην άκρη του αύλακα, από τον οποίον ποτιζόταν το χωράφι και μετά χανόταν σβησμένη κάπου μέσα σε αυτό. Τη βλέπαμε μετά από ώρα, όταν ξαπόσταινε για να πάρει μιαν ανάσα, και το μεσημέρι, όταν ετοίμαζε το «υπαίθριο τραπέζι». Η λεύκα αποτελούσε για μας σύμβολο, ήταν το καταφύγιό μας, μέρος ενός ονείρου, ενταγμένη στο μικρόκοσμό μας. Κάτω από το δένδρο διαβάζαμε (βιβλία σχολικά, της επόμενης χρονιάς, από δεύτερο χέρι, για να προετοιμαστούμε για το σχολειό...), εκεί παίζαμε, εκεί κοιμόμασταν. Το νερό του αύλακα μάς συντρόφευε στους παιδικούς μας περιπάτους, στις μυθοπλασίες μας, στις ιστορίες που σκαρώναμε για ήρωες, που τάχατες διάβηκαν το μεγάλο τούτο ποταμό...

Πηγές. Άρθρο του Αντώνιου Β. Καπετάνιου από : http://www.greekarchitects.gr/gr/%CE%B3%CE%B1%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CF%89%CF%83%CE%BC%CE%B1/%CE%B2%CE%B9%CF%89%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%85%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B8%CF%81%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%BF

Γαίας ανάγνωσμα 2.

ΓΑΙΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ

.
Φωτ.: Σισύφειοι μόχθοι

Καλοκαιριάτικο ξημέρωμα. Με το πρώτο φως της ημέρας ξεκινούσε η μακρά περιπέτεια της οικογένειας. Μικρά παιδάκια, εγώ και η αδελφή μου, μπερδεύαμε τα βήματά μας στο ξύπνημά μας, όμως στη φωνή της μάνας ξέραμε τι έπρεπε να κάνουμε κι ότι έπρεπε να το κάνουμε γρήγορα και σωστά. Η συνήθεια, μάς είχε εκπαιδεύσει σε αυτό... Το κάρο με τον πατέρα μάς περίμενε στο δρόμο, για το καθημερινό ταξίδι στο χωράφι. Μια ώρα απόσταση ήταν μέχρις εκεί, μια διαδρομή που τα σύγχρονα οχήματα την κάνουν σε λίγα μόνο λεπτά της ώρας, μα το δυσκίνητο όχημά μας, κάτω από το ράθυμο βηματισμό του αλόγου, την έκαμε σε πολλαπλάσιο χρόνο. Δεν παραπονιόμασταν όμως, τουλάχιστον είχαμε κάποιο μέσο να μας πηγαίνει, συνηθίσαμε εξάλλου ν' απολαμβάνουμε την ίδια διαδρομή στο στενό καρόδρομο, τον γεμάτο με λακκούβες και πέτρες, που έδινε τυραγνικό ρυθμό στην πορεία μας, με την ανά δευτερόλεπτο αναπήδησή μας σε κάθε χωμάτινη αναποδιά

Πηγές. Άρθρο του Αντώνιου Β. Καπετάνιου από : http://www.greekarchitects.gr/gr/%CE%B3%CE%B1%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CF%89%CF%83%CE%BC%CE%B1/%CE%B2%CE%B9%CF%89%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%85%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B8%CF%81%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%BF

Βιώματα της υπαίθρου αλλοτινά 1 :

ΒΙΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ, ΑΛΛΟΤΙΝΑ...

«Βαθύτατα με συνεκίνησεν εκείνος, ο αγνός, ο ωραίος, της υπαίθρου, ο εντελώς ιδικός σου τρόπος...» Άγγελος Σικελιανός
Η επαφή μου με το αποκαλούμενο «αγροτικό τοπίο» χρονολογείται από τα παιδικά μου χρόνια, ή ακριβέστερα, από τότε που αισθάνθηκα τον εαυτό μου. Ήμουν παιδί αγροτών, που οι σκληροί καιροί τούς ήθελαν βασανισμένους, να δουλεύουν με κόπο την ξερή γη για να επιβιώσουν, σε μιαν αβέβαιη πορεία. Τη μοίρα τους ένιωθαν πως ακολουθούσα, σα μια βαριά κληρονομιά, γι' αυτό κι από παιδί η μάνα με μεγάλωνε με μιαν επίμονη συμβουλή, στην οποία αποτυπωνόταν η αγωνία της για το μέλλον μου -να μη γίνει σαν το δικό τους. «Να σπουδάσεις παιδί μου, να φύγεις από τα χωράφια, να μη βασανιστείς σαν εμάς...», μου έλεγε...

 Απόγνωση

Η συμβουλή της εκείνη, τώρα, μετά από τόσα χρόνια, που η απόσταση άμβλυνε τους όποιους συναισθηματισμούς, τολμώ να πω ότι υπήρξε για μένα ένα βάρος, μιαν υποχρέωση που έπρεπε να διεκπεραιώσω, για να μην έχει η ζωή μου την τύχη της. Όχι πως δεν πεθυμούσα τα γράμματα, κι ούτε μου βγήκε σε κακό τ' ότι τα ‘κολούθησα, όμως να..., υπήρχε ένα στανιό, λόγω των συνθηκών, μια αόριστη επιβολή στην προσπάθεια, κι αυτό δε μου άρεσε. Τήρησα όμως τη σοφή συμβουλή της μάνας και νάμαι τώρα κριτής του εαυτού μου, να σκέφτομαι τα παρελθόντα και ν' αναπολώ..

Πηγές. Άρθρο του Αντώνιου Β. Καπετάνιου από : http://www.greekarchitects.gr/gr/%CE%B3%CE%B1%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%BD%CF%89%CF%83%CE%BC%CE%B1/%CE%B2%CE%B9%CF%89%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%85%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B8%CF%81%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%BF

Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία.

Η βαλίστρα

Ο όρος μηχανές δηλώνει τα αντικείμενα διαφορετικών τεχνικών επιπέδων που χρησιμοποιούνταν για τον πόλεμο, τα οποία σε πολλές περιπτώσεις αναφέρονται από τις πηγές. Τα πρώτα κινητά όργανα της πολιορκητικής ήταν ο κριός, ηχελώνα, καθώς και οι κλίμακες.

Η μεγάλη επανάσταση στην πολιορκητική έγινε με τη χρήση του καταπέλτη στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ., αλλά και με τους κινητούς πύργους. Στον ελλαδικό χώρο ο καταπέλτης αλλά και οι κινητοί πύργοι χρησιμοποιήθηκαν από το Φίλιππο το Β΄. Εξελιγμένος τύπος ήταν ο "μακεδονικός καταπέλτης", έργο του μηχανικού Πολυείδους από τη Θεσσαλία, ενώ ένας άλλος σταθμός στην πολιορκητική ήταν ο πύργος που χρησιμοποίησε ο Φίλιππος το 340 π.Χ. στην πολιορκία της Περίνθου, με ύψος 35-40μ., ο οποίος ήταν εξοπλισμένος με κριούς, καταπέλτες και πετροβόλα μηχανήματα.

Ο χορός της Καλύμνου.

Χορευτές και χορεύτριες σχηματίζουν κύκλο ανοιχτό με μέτωπο προς το κέντρο. Τα πόδια σε στάση προσοχής. Τα χέρια συνδέονται με λαβή Τράτας (σταυρωτά).

Ο χορός αποτελείται από οχτώ βήματα εκτελούμενα ως εξής:

1:  Το αριστερό πόδι σε προεκβολή εμπρός.

2:  Το δεξί πόδι κοντά και στο ύψος περίπου της καμάρας του αριστερού με ισχυρή στήριξη στα δάχτυλά του.

3:  Το αριστερό πόδι ανασηκώνεται ελάχιστα από το έδαφος και ξανάπαει γρήγορα στη θέση του.

4:  Το δεξί πόδι έρχεται σε εκβολή πίσω και δεξιά με τα δάχτυλα προς το κέντρο.

5:  Το αριστερό πόδι έρχεται δεξιά, πίσω και κοντά στο δεξί, με τα δάχτυλα στραμμένα αριστερά. Ταυτόχρονα ο κορμός στρέφεται με χάρη αριστερά.

6:  Το δεξί πόδι σε πλάγια εκβολή δεξιά.

7:  Το αριστερό πόδι κοντά και στο ύψος περίπου της καμάρας του δεξιού με ισχυρή στήριξη στα δάχτυλά του.

8:  Το δεξί πόδι ανασηκώνεται ελάχιστα από το έδαφος και ξανάπαει γρήγορα στη θέση του.

Κατά τη διάρκεια του χορού το σώμα κάνει συνεχή σουσταρίσματα.

Πριν την έναρξη του χορού, όλοι μαζί, στηριζόμενοι στα δάχτυλα κάνουν σαν εισαγωγή οκτώ μικρές και συνεχείς ρυθμικές ανυψώσεις και κατεβάσματα των φτερνών με σύγχρονα σουσταρίσματα του σώματος και μικρές ταλαντεύσεις των ώμων αριστερά δεξιά. Η πρώτη ταλάντευση γίνεται αριστερά, η δεύτερη δεξιά και η όγδοη προς το κέντρο. Ο χορός συνοδεύεται από το τραγούδι «Μελαχρινό»

Πηγή : http://paroutsas.jmc.gr/dances/aegean/kalimnou.htm

Περί της ελληνικής παραδοσιακής φορεσιάς.

Καθημερινή. Γραπτές, προφορικές πηγές και υλικό για την καθημερινή

φορεσιά έχουμε ελάχιστα. Από λίγα παραδείγματα που μας είναι γνωστά

μπορούμε να πούμε ότι τα υφάσματα ήταν πιο κοινά και κατά προτίμηση από

ντόπια υλικά. Η πιο βασική λειτουργία της καθημερινής φορεσιάς είναι η

πρακτική δηλ. προστατεύει από το κρύο, τη ζέστη κ.λ.π. Επιτρέπει τις κινήσεις

που χρειάζονται για τη δουλειά και γενικά είναι προσαρμοσμένη στις ανάγκες

της καθημερινής ζωής.

Γιορτινή. Έχουμε περισσότερες πληροφορίες και έτσι μπορούμε να

διακρίνουμε καλύτερα τις διάφορες λειτουργίες της. Η γιορτινή στο σύνολό της

υπογραμμίζει τον ιδιαίτερο χαραχτήρα της Κυριακής, της γιορτής και μιας

εξαιρετικής ημέρας στη ζωή του ατόμου. Κυριακή σημαίνει κυρίως εκκλησία,

όπου συναθροίζεται όλη η κοινότητα και όπου, με δείκτες τη θέση του κάθε

μέλους στο χώρο του εκκλησιάσματος (λ.χ. άνδρες δεξιά-γυναίκες αριστερά, οι

νέες μπροστά, οι γριές πίσω, θέση σε στασίδι ή όχι, θέση δίπλα στον ψάλτη

κ.λ.π.) ή την κυριακάτικη φορεσιά τους που μαρτυρεί την κοινωνική τους

κατάσταση, αναπαράγονται οι σχέσεις που συνδέουν τα μέλη της κοινότητας

μεταξύ τους και γίνονται έτσι πιο δυνατές.

Στο πλαίσιο τώρα της οικογένειας, στη φορεσιά καταγράφονται οι

σημαντικοί σταθμοί της ζωής και η οικογενειακή κατάσταση του ατόμου. To

πέρασμα π.χ. του κοριτσιού απ’ την εφηβεία στην ηλικία γάμου είναι σταθμός.

Παράδειγμα δηλωτικό της ηλικίας και της οικογενειακής κατάστασης είναι οι

πάνω από 40 διακρίσεις των μοτίβων που καλύπτουν τις θρακιώτικες

σαρακατσάνικες ποδιές. Οι περισσότερες διακρίσεις που υπάρχουν ανάμεσα

στα μέλη της κοινότητας, τόσο αυτές που αναφέρονται στο κοινωνικό τους

status (όπως λ.χ. οι διακρίσεις πλούτου και ταξικές διακρίσεις) εμφανίζονται

ανάγλυφα στις φορεσιές του εκκλησιάσματος τις Κυριακές και τις γιορτές. Οι

διακρίσεις αυτές έπρεπε να τηρούνται και η εκκλησία είχε αναλάβει το έργο

αυτό κυρίως όσον αφορά τις κοινωνικές διακρίσεις. Οι διακρίσεις όμως στον

πλούτο συχνά περιορίζονται από την αυστηρή εθιμική συμπεριφορά του

συνόλου της κοινότητας. Οι κοινωνικές διακρίσεις βρίσκουν εφαρμογή κυρίως

στα αστικά κέντρα όπως αυτά διαμορφώνονται στους δύο τελευταίους αιώνες

της Τουρκοκρατίας.

Στους κτηνοτροφικούς νομαδικούς ή ημινομαδικούς πληθυσμούς

(Βλάχους, Σαρακατσάνους) δεν υπάρχουν έντονες διακρίσεις. Στους Βλάχους

της περιοχής της Σαμαρίνας παρ’ όλη τη διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στην

κατάσταση του τσέλιγκα και του βοσκού, η διαφορά δε δηλώνεται με τη

φορεσιά. Ίδια η φορεσιά ίδια η γκλίτσα.

Στην κυριακάτικη φορεσιά συχνά διαβάζεται και το επάγγελμα του

νοικοκύρη ή η κυριότερή του ασχολία. Η φορεσιά επίσης δηλώνει τον τόπο

καταγωγής. Είναι φανερή η λειτουργία αυτή ιδιαίτερα στη γυναικεία γιορτινή

και νυφιάτικη φορεσιά. Σε περιγραφές πανηγυριών η κάθε κοινότητα συχνά

χαρακτηρίζεται με ένα ή δύο εύκολα αναγνωρίσιμα στοιχεία της φορεσιάς. Οι

τοπικές ή τοπικιστικές διακρίσεις είναι συνήθως παραμικρές διαφοροποιήσεις

δύσκολα αναγνωρίσιμες για όσους δεν τις ξέρουν. Πολλές φορές μάλιστα τις

αναγνωρίζουν οι γυναίκες μιας μόνο γενιάς. Στην μεγαλύτερη κλίμακα του

έθνους, η φορεσιά λειτουργεί ως στοιχείο της εθνικής ταυτότητας και ενισχύει

την εθνική συνείδηση.

Γενικά στοιχεία της Ελληνικής Παραδοσιακής Φορεσιάς 1.

Γενικά για την ελληνική φορεσιά

Ίσαμε τις αρχές του 20ού αι. η

ελληνική εθνική ενδυμασία συνηθιζόταν σε

ολόκληρη σχεδόν την ύπαιθρο χώρα και

τα νησιά εκτός από τα μεγάλα αστικά

κέντρα. αλλά και από τριάντα ακόμη

χρόνων οι ελληνικές φορεσιές

εξακολουθούσαν να φοριούνται σε πολλές

περιοχές εμφανίζοντας μια αρκετά

πολύμορφη εικόνα από πολλά ιδιότυπα και

χαρακτηριστικά υποδείγματα. Κάθε τόπος,

κάθε περιφέρεια της ελληνικής γης, συχνά

ένα και δυο μονάχα χωριά, έχουν ιδιαίτερο

τύπο γυναικείας ιδίως ενδυμασίας. Αλλά

και κάθε νησί παρουσιάζει τις δικές του

φορεσιές εντελώς διαφορετικές από τα

γειτονικά νησιά και παράλια.

 Συχνά

μάλιστα στο ίδιο νησί (Εύβοια, Σκύρος,

Μυτιλήνη, Χίος, Ρόδος, Κως, Κρήτη, Κέρκυρα κ.λ.π) βρίσκομε πολλά είδη

φορεσιάς σε ιδιόμορφο υπόδειγμα.

Α. Πηγές για τη μελέτη της παραδοσιακής φορεσιάς.

Πηγή για τη μελέτη της παραδοσιακής φορεσιάς είναι αρχικά το ίδιο το

υλικό, δηλ. οι φορεσιές ακέραιες ή τμήματά τους που βρίσκονται σε μουσεία,

συλλογές, χωριά. Η συλλογή άρχισε μόλις στις αρχές του αιώνα μας. Η

παλιότερη και πλουσιότερη συλλογή στην Ελλάδα είναι η συλλογή του Αντώνη

Μπενάκη στο ομώνυμο μουσείο.

Το υλικό που δύσκολα πια μπορεί να βρει σήμερα ο ερευνητής σε επιτόπια

έρευνα, είναι ζήτημα αν καλύπτει διάστημα 150 χρόνων. Οι προφορικές

πληροφορίες που το συνοδεύουν δεν ξεπερνούν την ηλικία του πληροφοριοδότη.

Ωστόσο όμως είναι πολύτιμες όταν μιλούν για χρόνια πριν το β’ παγκόσμιο

πόλεμο.

Γραπτές ιστορικές πηγές για την έρευνα της ελληνικής φορεσιάς της

εποχής της τουρκοκρατίας είναι τα κάθε είδους αρχειακά έγγραφα. Πρωτεύουσα

θέση έχουν τα προικοσύμφωνα. Σ’ αυτές τις πηγές περιλαμβάνονται και οι

περιγραφές και εντυπώσεις των περιηγητών απ’ τον τουρκοκρατούμενο ελληνικό

χώρο. Ακόμη η φωτογραφία, που στην Ελλάδα αρχίζει να χρησιμοποιείται γύρω

στα 1860, αποτελεί αξιόπιστη πηγή , αλλά χωρίς σχόλια. Η αξιοπιστία της όμως

κλονίζεται από το γεγονός ότι ο άντρας ή η γυναίκα που φωτογραφίζονται με

σκοπό να απαθανατίσουν μια μεγάλη στιγμή φορούν ενδεχόμενα κάτι που τους

αρέσει και που μπορεί να είναι κομμάτι από παλιότερη φορεσιά ή δανεικό.

Β Τοπικές φορεσιές και μόδα.

Αν παρακολουθήσουμε τη ζωή της φορεσιάς μέσα στον παραδοσιακό

πολιτισμό, θα ανακαλύψουμε ότι έχουμε μια κίνηση. Μόνο που η κίνηση αυτή

είναι πιο αργή απ’ την κίνηση της μόδας με τη σημερινή έννοια. Έτσι δηλ.

βλέπουμε η παραδοσιακή φορεσιά να ενσωματώνει καινούργια στοιχεία. Οι

αλλαγές στη φορεσιά κάθε τόπου, θα πρέπει να ενταχθούν στο πλαίσιο της

συγκεκριμένης τοπικής ιστορίας. Στον τελευταίο αιώνα της τουρκοκρατίας

έρχονται να προστεθούν επιδράσεις απ’ την Ευρώπη λόγω του εμπορίου.

Γ Διάκριση και λειτουργίες της παραδοσιακής φορεσιάς.

Οι ελληνικές φορεσιές διακρίνονται: Σε πεδινές-γεωργικές, ορεινές-

ποιμενικές, αστικές, νησιωτικές. Όλες όμως οι παραπάνω διακρίσεις δε

βαδίζουν, κατά γενικό κανόνα, από μορφολογική άποψη, παράλληλα στις

διάφορες περιοχές. Τα ιδιόρρυθμα υποδείγματά τους ποικίλλουν ανάμεσα στις

ενδυμασίες της ίδιας κατηγορίας, ιδιαίτερα μάλιστα, όπως ειπώθηκε, ανάμεσα

στις γυναικείες ενδυμασίες που όχι μόνο διαφέρουν από περιφέρεια σε

περιφέρεια αλλά πολλές φορές και από χωριό σε χωριό αδιάφορον αν είναι

ορεινό ή πεδινό.

Στον παραδοσιακό πολιτισμό η φορεσιά περιέχει ένα μήνυμα ισχυρά

κοινωνικοποιημένο, δηλ. συμβατικό και, επομένως υποχρεωτικό. Στην

παραδοσιακή κοινωνία τα παιδιά μάθαιναν από μικρά να ξεχωρίζουν τα

σημάδια της κάθε φορεσιάς και να προσλαμβάνουν το μήνυμα αν π.χ. μια

γυναίκα είναι ανύπαντρη ή παντρεμένη, νιόνυφη, με παιδιά ή χήρα αν ένας

άντρας είναι χωριάτης ή ξωμερίτης, αν είναι γεωργός ή βοσκός κ.λ.π. Όσο

μικρή κλειστή και αυτάρκης είναι μια παραδοσιακή κοινωνία τόσο

περισσότερο κοινωνικοποιημένα (συμβατικά) είναι τα σημάδια της φορεσιάς

Βέβαια οι λειτουργίες που συμπλέκονται σε κάθε φορεσιά είναι πολλές και

αξιολογούνται διαφορετικά στην καθημερινή, γιορτινή ή την τελετουργική

φορεσιά (γάμος-θάνατος).