Πεντοζάλης.

Το Πεντοζάλι ανήκει στην κατηγορία των πηδηχτών χορών και χορεύεται σ’ όλη την Κρήτη, ενώ χορεύτεται κυρίως στην ανατολική Κρήτη. Χορεύεται μόνο από άνδρες και γι’ αυτό τον αποκαλούν «αντρίστικο» χορό. Τον χορεύουν σε μικρές ομάδες, πιασμένοι σφιχτά από τους ώμους, με πεταχτούς διασκελισμούς και συνεχόμενες εναλλαγές. Το ύφος του θυμίζει απομεινάρια πανάρχαιας μορφής πολεμικού χορού, άποψη που ενισχύεται από την παρατήρηση ότι μέχρι πριν από λίγα χρόνια χορευόταν από άνδρες οπλισμένους. Ο γρήγορος πεντοζάλης δεν συνοδεύεται από μαντινάδες. Η προτίμηση όμως της κοινότητας γι’ αυτόν, οδήγησε στη δημιουργία αρκετών δίστιχων που αναφέρονται στο χορό:

«Άλλο χορό δεν  ’ρέγουμαι, ωσάν τον Πεντοζάλη

που πάει τρία ζάλα εμπρός και δυό γιαγέρνει πάλι.»

Ο χορός αποτελείται από οκτώ βήματα που εκτελούνται ως εξής¹⁵:

1: Το αριστερό πόδι έρχεται σε προεκβολή προς το κέντρο με δύναμη στα δάχτυλα και με το γόνατο ελαφρά λυγισμένο. 2:  Το δεξί πόδι λυγισμένο ελαφρά πίσω, έρχεται μπροστά και αγγίζει με την καμάρα του λίγο ψηλότερα από τη φτέρνα του αριστερού. 3:  Το δεξί πόδι πατά πίσω στη θέση του, ενώ συγχρόνως το αριστερό υψώνεται ελαφρά, λυγισμένο μπροστά. 4α:  Το αριστερό πόδι εκτελεί βήμα αριστερά και λίγο πίσω, με δύναμη στα δάκτυλά του που στρέφουν αριστερά. 4β:  Το δεξί πόδι, βήμα αριστερά στα δάκτυλά του, στραμμένα αριστερά. Συγχρόνως το αριστερό πόδι ανασηκώνεται ελαφρά λυγισμένο πίσω. 

5:  Το αριστερό πατά πάλι στη θέση του. 6α: Το δεξί βήμα δεξιά και λίγο πίσω στα δάκτυλα, που στρέφουν προς το κέντρο. 6β:  Το αριστερό πόδι βήμα δεξιά στα δάκτυλά του που στρέφουν προς το κέντρο.. Συγχρόνως το δεξί πόδι ανασηκώνεται ελαφρά λυγισμένο πίσω. 7:  Το δεξί πόδι πατά πάλι στη θέση του. 8: Αναπήδηση στο δεξί με άρση του αριστερού μπροστά λυγισμένου.

Το μέτωπο είναι στραμμένο  αριστερά στα βήματα 4 και 5, δεξιά στα βήματα 6 και 7, ενώ προς το κέντρο κατά τη διάρκεια εκτέλεσης των υπόλοιπων βημάτων.

   Πηγή : http://paroutsas.jmc.gr/dances/crete/pentozal.htm

Περί των Κρητικών χορών.

Το νοτιότερο και μεγαλύτερο ελληνικό νησί και ένα από τα μεγαλύτερα της Μεσογείου. Βρίσκεται στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου, ανάμεσα σε τρεις ηπείρους: στην  Ευρώπη, στην  Αφρική και στην Ασία. Η Κρήτη είναι νησί πολύ ορεινό ενώ οι σημαντικότερες πεδιάδες βρίσκονται στη Β. Κρήτη.

Οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ανήκουν στη νεολιθική εποχή (7000 π.Χ.). Χαρακτηριστικά τους: δολιχοκέφαλοι, μελαχρινοί. Αργότερα συγχωνεύτηκαν με τους Πελασγούς και τους μικρασιατικούς λαούς (Κάρες, Φιλισταίους κ.ά.), που ήρθαν στο νησί περί το 2600 π.Χ. και γνώριζαν τη χρήση του χαλκού. Αυτοί έφεραν και την τοτεμική παράδοση λατρείας με κυριότερη θεά τη Ρέα Κυβέλη και λατρευτικά σύμβολα τον ταύρο, το διπλό τσεκούρι, τα ιερά δέντρα και τα φανταστικά ζώα.

Παρόλα αυτά η Κρήτη κατόρθωσε να αφομοιώσει όλες τις ξενικές επιδράσεις και να δημιουργήσει ένα δικό της πολιτισμό, τελείως πρωτότυπο, το  μινωικό, μεταξύ 3000 - 1400 π.Χ., και να τον διαδώσει σ' όλα τα νησιά του Αιγαίου και στα ελληνικά παράλια.

 Τα πρώτα ανάκτορα στην  Κνωσό, στη  Φαιστό και στα  Μάλια χτίστηκαν γύρω στο 1950 π.Χ. Αυτά, καθώς και η θαλασσοκρατία της στη Μεσόγειο, φανερώνουν τη μεγάλη ακμή της Κρήτης κατά την περίοδο αυτή. Περί το 1700 π.Χ. ένας ισχυρός σεισμός κατέστρεψε τα τρία ανάκτορα, που ξαναχτίστηκαν μεγαλοπρεπέστερα και σ' αυτά προστέθηκε και το ανάκτορο του Ζάκρου. Την εποχή αυτή ο πολιτισμός έφτασε στη μεγαλύτερη ακμή του και τα έργα τέχνης αυτής της περιόδου είναι από τα πιο αξιοθαύμαστα.
Οι εμφύλιοι πόλεμοι, που άρχισαν περί το 480 π.Χ., οδήγησαν στην παρακμή του κρητικού πολιτισμού και στην καταστροφή της Λύκτου, που, κατά τον  Πλάτωνα, αποτελούσε ένα πρότυπο κράτος. Κατά το 2ο αι. π.Χ. επικράτησε χάος διοικητικό και γενική ανασφάλεια, που οφείλεται στους πειρατές, οι οποίοι ήρθαν από την Κιλικία και μετέβαλαν τα παράλια της Κρήτης σε κρησφύγετα και ορμητήρια.

 Με πρόσχημα την καταπολέμηση των πειρατών αποβιβάστηκαν οι Ρωμαίοι στο νησί και επιχείρησαν να το καταλάβουν. Μπροστά στον κίνδυνο οι πόλεις ενώθηκαν και απέκρουσαν τους εισβολείς, των οποίων οι αρχηγός Μάρκος  Αντώνιος υποχρεώθηκε να υπογράψει ταπεινωτική συνθήκη. Το 69 π.Χ. όμως η Κ. δεν μπόρεσε να αποκρούσει νέα εισβολή των Ρωμαίων και ο στρατηγός Κόιντος Καικίλιος Μέτελλος, που επονομάστηκε Κρητικός, έγινε κύριος του νησιού. Οι Ρωμαίοι κατέστρεψαν τότε όλες τις πόλεις, εκτός από τη Γόρτυνα, την οποία έκαναν πρωτεύουσά τους.

Κατά το 395 μ.Χ. η Κρήτη περιήλθε στο Ανατολικό Ρωμαϊκό κράτος, δηλ. στο Βυζάντιο. Οι Βυζαντινοί έκαναν πολλές εκστρατείες για να διώξουν τους Άραβες από την Κρήτη, αλλά μόνο το 961 μ.Χ. ο Νικηφόρος Φωκάς κατόρθωσε να την απελευθερώσει. Κατά τη  Δ΄ Σταυροφορία (1204) κύριοι του νησιού έγιναν οι Ενετοί και αρχίζει η ενετοκρατία, την οποία οι Κρήτες προσπάθησαν με 27 συνολικά επαναστάσεις να διακόψουν, αλλά δεν το κατόρθωσαν.

Την ενετική κυριαρχία κατέλυσαν οι Τούρκοι. Το 1645 αποβιβάστηκαν στην Κ. και άρχισε η πολιορκία του Χάνδακα, που κράτησε 27 χρόνια. Με την πτώση του Χάνδακα, ολόκληρο το νησί έγινε τουρκικό, εκτός από τα Σφακιά, που διατήρησαν την ελευθερία τους, πληρώνοντας όμως φόρο υποτελείας. Κατά το εικοσιένα ξεσηκώθηκαν πάλι οι Κρήτες και ανάγκασαν τους Τούρκους να απομονωθούν στα φρούριά τους. Μόνο με την επέμβαση του Μεχμέτ Άλη της Αιγύπτου (1824) εξουδετερώθηκαν οι επαναστάτες. Όταν το 1830 απελευθερώθηκε η Ελλάδα, η Κρήτη παραχωρήθηκε στο Μεχμέτ Αλί της Αιγύπτου, ο οποίος μέχρι το 1840 κυβέρνησε με περισσότερη δικαιοσύνη το νησί, οπότε ξαναγύρισαν οι Τούρκοι. Τελικά το 1898 η Κρήτη ανακηρύχτηκε σε αυτόνομη πολιτεία, με πρώτο ύπατο αρμοστή τον πρίγκιπα Γεώργιο της Ελλάδας.

 Η κρητική βουλή κατ' επανάληψη ψήφισε την ένωση της μεγαλονήσου με την Ελλάδα. Το 1905 έγινε το ένοπλο κίνημα του  Θέρισου με τον  Ελ. Βενιζέλο, το οποίο κατά το 1908 κατέλυσε την αρμοστεία και κήρυξε την ένωση. Τέλος, το 1923, με την ανταλλαγή των πληθυσμών, έφυγαν και οι τελευταίοι Τούρκοι κάτοικοι του νησιού για τη  Μ. Ασία και ολοκληρώθηκε η ελληνικότητά του.

Από τότε η Κρήτη ακολούθησε την τύχη της μητέρας Ελλάδας

 Ο Μινωικός απόηχος των Κρητικών ορχήσεων φτάνει μέχρι σήμερα, με την παράδοση που φέρει τη Ρέα ως τη μεγάλη μητέρα- Θεά που πρωτοδίδαξε την ορχηστική τέχνη στους Κουρήτες για να καλύψουν τα κλάματα του νεογέννητου Δία. Ο χορός λοιπόν από τα πανάρχαια χρόνια έχει μπει βαθιά ση ζωή του Κρητικού, οποίος χορεύοντας δέχνει την αντρειοσύνη του και την παλικαριά του. Οι Κρητικοί δεν χάνουν ποτέ την ευκαιρία να «στελιώσουν» ένα χορό, σε όλες τις εορταστικές περιστάσεις.

 Εντούτοις, παρ’ όλο που το χορευτικό ρεπερτόριο των Κρητών είναι πλούσιο, χοροί όπως ο απανωμερίτης, τομικρό μικράκι, ο αγκαλιαστός, ο ζερβόδεξος, οπριμνιανός, έχουν παραμεριστεί λόγω της εξέλιξης. Διατηρούνται όμως και χορεύονται οι παρακάτω χοροί.Σούστα, συρτός, πεντοζάλης, σιγανός και καστρινός ήμαλεβιζιώτης ή πηδηχτός.

 Παρ’ όλο που όλοι οι κρητικοί χοροί χορεύονται σ’ ολόκληρο το νησί, ύπάρχει μια άγραφη παράδοση που τους κατατάσσει κατά επαρχίες. Έτσι ο συρτός θεωρείται χορός της Δ. Κρήτης (Ν.Χανίων), η σούστα της Κεντρικής  και Δυτικής (Ν. Ρεθύμνου, Ν Ηρακλείου, ο μαλεβιζιώτης της Κεντρικής (Ν.Ηρακλείου) και ο πεντοζάλης της Ανατολικής Κρήτης(Ν. Λασιθίου).

Ο πιο διαδεδομένος χορός του νησιού είναι ο συρτός, ή χανιώτικος, ή χανιώτης. Συχνά του δίνουν κι άλλους χαρακτηρισμούς, εννοώντας τις ιδιόμορφες τοπικές μελωδίες της κάθε περιοχής με ασήμαντες κινητικές διαφορές και πάντα τονισμένες στον ίδιο δίσημο ρυθμό.

Η ανδρική φορεσιά της Αράχωβας.

Η ανδρική φορεσιά

Όσο για την ανδρική φορεσιά, ουσιαστικά δεν άλλαξε στο χρόνο. Η φουστανέλλα, η χαρακτηριστική φορεσιά της ηπειρωτικής Ελλάδας, είναι “τετρακοσάρα” ή “τρακοσάρα” (ή και στενότερη), ανάλογα με τα λατζόλια.

Πάνω απ’ το λευκό χασεδένιο πλατυμάνικο πουκάμισο φοριέται “το σουκάρδ” δηλ. “το εσωκάρδιον”, γιλέκο κεντημένο με μεταξωτά γαϊτάνια.

Στη μέση το πλατύ ζωνάρι. Οι άσπρες κάλτσες είναι καλοτεντωμένες με “τα τσαγγόλουρα” και δένονται κάτω απ’ τα γόνατα με “τις γονατάρες” (=καλτσοδέτες), που είναι υφασμένες στον αργαλειό με χρωματιστά μετάξια και συχνά έχουν κεντημέν το όνομα του παλληκαριού και χρονολογία ⁻ ήταν συνήθως δώρα νυφιάτικα.

Τα καλά τσαρούχια με τη μαύρη μεγάλη φούντα στη μύτη και “η ατλαζένια σκούφια” στο κεφάλι, συμπληρώνουν τη λεβέντικη φορεσιά. Ομορφοστολισμένη είναι και η “δεύτερη φορεσιά” για καθημερινή χρήση : Η καμ’ζόλα και ο ντουλαμάς”.

Ας δούμε όμως τους στίχους του αραχωβίτη λαϊκού ποιητή Δ. Γιαννακόπουλου, που κάνει ποίηση την αραχωβίτικη ανδρική φορεσιά :

“Ποιος είδε και δε θάϊμαξε την ατλαζένια σκούφια,

πόχει τερτήρια γύρωθε με μεταξένια χάρτσα,

τη λυγερή κορμοστασιά, τη μαύρη πουκαμίσα,

με τις πολλές κουφόπιεττες και με κουμπιά λουσάτα,

με τα γαζιά τα’ απανωτά, που παρασταίνουν φίδια…”

Ο χορός της Νισύρου

Λαβή και στήσιμο όπως των προηγούμενων χορών. Αποτελείται από δύο χορευτικά μοτίβα:

Μοτίβο Α

1:  Το αριστερό πόδι σε προεκβολή προς το κέντρο σε όλο το πέλμα

2:  Το δεξί πόδι κοντά στην καμάρα του αριστερού και με ελαφριά στήριξη στα δάχτυλά του.

3:  Το δεξί πόδι σε εκβολή δεξιά και πίσω

4:  Το αριστερό δεξιά και πίσω από το δεξί με στήριξη στα δάχτυλα. Σουστάρισμα και στροφή του κορμού αριστερά.

5:  Το δεξί πόδι σε πλάγια εκβολή δεξιά.

6:  Το αριστερό πόδι στην προσοχή, με στήριξη στα δάχτυλα.

 

Αυτά τα βήματα εκτελούνται συνολικά τέσσερις φορές.

 Μοτίβο Β

1: Το αριστερό πόδι σε προεκβολή προς το κέντρο σε όλο το πέλμα 2: Το δεξί πόδι κοντά στο αριστερό με τη φτέρνα ελαφρώς υψωμένη. 3: Το αριστερό πόδι σε προεκβολή προς το κέντρο σε όλο το πέλμα 4 – 8 : Όμοια με τα 2 – 6 του πρώτου μοτίβου. Αυτά τα βήματα εκτελούνται συνολικά τρεις φορές.

Ο Ικαριώτικος Παραδοσιακός χορός

Είναι χορός της Ικαρίας απ’ όπου πήρε και το όνομά του. Η λαβή είναι του καλαματιανού και αποτελείται από τρεις στροφές με τα εξής βήματα:

Στροφή 1^η

1:  Το δεξί πόδι δεξιά.

2:  Το αριστερό αριστερά.

3:  Το δεξί πόδι δεξιά.

4:  Το αριστερό ελαφρώς τεντωμένο προς τα δεξιά και πάνω με ταυτόχρονη ελαφριά αναπήδηση στο δεξιό.

5:   Το αριστερό  αριστερά (αντίθετα)

6:   Το δεξί πόδι  αριστερά.

7:   Το αριστερό αριστερά. 

8:   Το δεξί πόδι έρχεται ελαφρά τεντωμένο προς τα αριστερά και πάνω με ταυτόχρονη ελαφριά αναπήδηση στο αριστερό.

Στροφή 2^η

Αποτελείται από τα ίδια βήματα της πρώτης στροφής, τα οποία εκτελούνται με στροφή δεξιά (1-4) και αριστερά  (5-8). Σ’ αυτήν η λαβή λύνεται από το πρώτο βήμα και τα χέρια πάνε στη μεσολαβή.

Στροφή 3^η

Αποτελείται από 24 βήματα εκ των οποίων τα δώδεκα χορεύονται προς το κέντρο του κύκλου και τα άλλα δώδεκα προς την περιφέρειά του.

Βήματα προς το κέντρο

1:  Το δεξί πόδι από την προηγούμενη θέση έρχεται και πατά δυνατά δεξιά, κοντά στο αριστερό με τα δάχτυλά του στο κέντρο.

2:  Αναπήδηση στο δεξί με ταυτόχρονη άρση του αριστερού πίσω λυγισμένου.

3: Το αριστερό πόδι πατά δυνατά στη θέση του με γρήγορη μετάθεση του βάρους του σώματος σ’ αυτό και με σύγχρονη άρση του δεξιού εμπρός τεντωμένου.

4:  Το δεξί πατά δυνατά πίσω στη θέση του με γρήγορη αντιμετάθεση του βάρους του σώματος πάνω του και με σύγχρονη άρση του αριστερού εμπρός τεντωμένου.  5:  Το αριστερό σε προεκβολή προς το κέντρο με ισχυρή στήριξη στα δάχτυλα. 6:  Το δεξί φέρεται με τη φτέρνα σε επαφή με την καμάρα του αριστερού. 7:  Το αριστερό σε προεκβολή προς το κέντρο8:   Το δεξί σε προεκβολή προς το κέντρο με ισχυρή στήριξη στα δάχτυλά του. 9:   Το αριστερό πόδι έρχεται με την καμάρα του σε επαφή με τη φτέρνα του δεξιού. 10 : Το αριστερό σε προεκβολή προς το κέντρο. 11+12: Όπως τα 5 + 6.

Βήματα προς την περιφέρεια.

1:  Το αριστερό πόδι σε προεκβολή πίσω με ισχυρό πάτημα  2:  Αναπήδηση στο αριστερό, με ταυτόχρονη άρση του δεξιού πίσω λυγισμένου. 3:  Το δεξί πατά πίσω και κοντά στο αριστερό με γρήγορη αντιμετάθεση του βάρους του σώματος πάνω του και με σύγχρονη άρση του δεξιού εμπρός τεντωμένου. 

Τα υπόλοιπα βήματα είναι ακριβώς αντίστροφα με εκείνα που γίνονται προς το κέντρο. 

Χιώτικος παραδοσιακός χορός

Χορός της Χίου απ’ όπου πήρε και το όνομά του. Λαβή από τους ώμους ή Καλαματιανού.

1: Το δεξί πόδι δεξιά. 2: Το αριστερό δεξιά. 3: Το δεξί πόδι δεξιά. 4: Το αριστερό ελαφρώς τεντωμένο δεξιά και ψηλά από το έδαφος. Μικρή αναπήδηση ή ύψωση του δεξιού στα δάχτυλά του. 5:Το αριστερό αριστερά (αντίθετα στη φορά). 6: Το δεξί ελαφρώς τεντωμένο αριστερά και ψηλά από το έδαφος. Μικρή αναπήδηση του αριστερού στα δάχτυλά του.

Ποικιλία του χορού:

1: Το δεξί πόδι δεξιά, με τα δάχτυλα προς το κέντρο.

2:  Το αριστερό πόδι, δεξιά και πίσω από το δεξί, ώστε η καμάρα του να έρθει σε επαφή με τη φτέρνα του δεξιού. 

3: Το δεξί πόδι δεξιά. 

4: Το αριστερό δεξιά. 

5: Το δεξί πόδι δεξιά. 

6: Όπως το 2. 

7: Το δεξί πόδι δεξιά.

8: Το αριστερό δεξιά. 

9: Το δεξί πόδι δεξιά.

10: Το αριστερό ελαφρώς τεντωμένο δεξιά και ψηλά από το έδαφος. Μικρή αναπήδηση ή ύψωση του δεξιού στα δάχτυλά του.

11: Το αριστερό αριστερά (αντίθετα στη φορά).

12: Το δεξί ελαφρώς τεντωμένο αριστερά και ψηλά από το έδαφος. Μικρή αναπήδηση του αριστερού στα δάχτυλά του.

Παραδοσιακοί χοροί της Ελλάδας

1:  Το αριστερό πόδι έρχεται σε προεκβολή προς το κέντρο του κύκλου.

Δωδεκανησιακός χορός που χορεύεται κυρίως στην Κω σε ρυθμό 2/4. Χορευτές και χορεύτριες σχηματίζουν κύκλο ανοιχτό με μέτωπο προς τον κέντρο. Τα χέρια συνδέονται με λαβή Τράτας (σταυρωτά). Τα βήματα του χορού είναι τα εξής:

2:  Το δεξί πόδι κοντά και στο ύψος περίπου της καμάρας του αριστερού με ελαφριά στήριξη στα δάχτυλά του.

3:  Το δεξί πόδι στη συνέχεια έρχεται σε εκβολή πίσω και δεξιά.

4:  Το αριστερό κοντά στο δεξί, στην προσοχή.

5:  Το δεξί σε πλάγια εκβολή δεξιά.

6:  Το αριστερό πόδι κοντά στο δεξί στην προσοχή αλλά με ελαφριά στήριξη στα δάχτυλα.

 

Κατά την εκτέλεση όλων των βημάτων το σώμα κάνει συνεχή σουσταρίσματα. Πριν την έναρξη του χορού, όλοι μαζί, στηριζόμενοι στα δάχτυλα κάνουν σαν εισαγωγή δεκαέξι μικρές και συνεχείς ρυθμικές ανυψώσεις και κατεβάσματα των φτερνών με σύγχρονα σουσταρίσματα του σώματος και μικρές ταλαντεύσεις των ώμων αριστερά δεξιά.

Συρτός Ρόδου.

Δωδεκανησιακός χορός που χορεύεται στη Ρόδο σε ρυθμό 7/8. Χορευτές και χορεύτριες, τοποθετημένοι εναλλάξ, σχηματίζουν κύκλο  ανοικτό με μέτωπο προς το κέντρο. Τα χέρια συνδέονται από τις παλάμες, με τους αγκώνες λυγισμένους. Ο χορός αποτελείται από δύο στροφές, κάθε μια από τις οποίες αποτελείται από δώδεκα βήματα:

Στροφή Α΄  

1: Το αριστερό πόδι ανασηκώνεται λίγο λυγισμένο μπροστά και στη συνέχεια πατά πάλι αριστερότερα της θήσης του και χτυπητά, μόνο με τα δάχτυλά του. Συγχρόνως ο κορμός κάνει μια μικρή ταλάντευση αριστερά.

2:  Το αριστερό πόδι στη συνέχεια φέρεται σε προεκβολή πίσω, στηριζόμενο στα δάχτυλά του δυνατά.

3:  Το δεξί φέρεται σε προεκβολή πίσω, στηριζόμενο δυνατά στα δάχτυλά του.

4:  Το αριστερό βήμα δεξιά, προς τη φορά.

5:  Το δεξί, βήμα δεξιά δυνατά στα δάχτυλά του που στρέφουν προς το κέντρο.

6:  Το αριστερό πόδι, μισό βήμα δεξιά, με τη φτέρνα του σε επαφή με την καμάρα του δεξιού και με τα δάχτυλά του στραμμένα αριστερά. Μέτωπο αριστερά. 

7:  Το δεξί με το γόνατο ελαφρώς λυγισμένο, βήμα αριστερά. Το αριστερό, φέρεται λυγισμένο πίσω, κοντά στο δεξί. 

8:  Το αριστερό πόδι πατά πίσω, κοντά στη θέση του. 

9:  Το δεξί βήμα μεγάλο δεξιά. Μέτωπο προς τη φορά.

10:  Το αριστερό πόδι βήμα δεξιά με τα δάχτυλα στραμμένα στο κέντρο.

11+12 :  Το δεξί φέρεται ελαφρώς τεντωμένο προς τα δεξιά και στη συνέχεια στην προσοχή κοντά στο αριστερό.

Τα βήματα αυτά επαναλαμβάνονται άλλη μία φορά.

Στροφή Β΄

Οι χορευτές που βρίσκονται δεξιά από τις χορεύτριες λύνουν τη λαβή και τοποθετούν τα χέρια πίσω στη μέση τους. Οι χορεύτριες τα τοποθετούν στη μεσολαβή.

1 – 3 : Όπως της 1^ης στροφής 4 :  Το αριστερό πόδι με μεγάλο βήμα έρχεται προς το κέντρο του κύκλου, λίγο δεξιά και πατά με τα δάχτυλά του στραμμένα λίγο αριστερά. 5:  Το δεξί πόδι με μεγάλο βήμα έρχεται προς το κέντρο του κύκλου και πατά δυνατά στα δάχτυλά του που στρέφουν αριστερά και έξω. Η πλάτη είναι ήδη στραμμένη προς το κέντρο του κύκλου. 6:  Το αριστερό πόδι με μισό βήμα εμπρός έρχεται και πατά με τη φτέρνα του σε επαφή με την καμάρα του δεξιού και με τα δάχτυλά του στραμμένα προς τα έξω. 7:  Το δεξιό πόδι μεγάλο βήμα εμπρός και δεξιά. Το αριστερό ανασηκώνεται πίσω λυγισμένο. 8:  Το αριστερό έρχεται και πατά κοντά στο δεξιό, με την καμάρα του σε επαφή με τη φτέρνα  9: Το δεξί βήμα δεξιά και μέτωπο προς τη φορά. 10 – 12: Όπως και τα αντίστοιχα της πρώτης στροφής. 

Παραδοσιακοί χοροί. Αιγαίο.

Το Αιγαίο αποτέλεσε Ελληνικό χώρο αφ’ ότου οι Έλληνες υπερπηδώντας από νωρίς το εμπόδιο της θάλασσας μετακινήθηκαν κατά κύματα προς την ανατολή για να εγκατασταθούν ως άποικοι στις Μικρασιατικές ακτές, αφήνοντας στα νησιά τα σημάδια της διάβασης ή της εγκατάστασής τους. Η απαρχή της μουσικοχορευτικής ιστορίας του Αιγαίου χάνεται σε μυθικές θεωρήσεις, συνδεδεμένη με την γέννηση του Απόλλωνα, του Δια, του Ορφέα και της Σαπφώς. Η πλούσια μουσική και χορευτική ζωή στο Αιγαίο της αρχαιότητας μαρτυριέται εκτός από τις γραπτές πηγές και από πλήθος αρχαιολογικών ευρημάτων.

Η σύγκλιση της Ανατολής και Δύσης στα νησιά του Αιγαίου, η πολιτιστική αντιπαράθεση αυτών των δύο κόσμων, η ιστορία, οι δυσκολίες και οι διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες διαμόρφωσαν μια μουσικοχορευτική κατηγορία εντελώς διαφορετική από αυτήν της υπόλοιπης Ελλάδας.

Σε γενικές γραμμές στο νησιωτικό Αιγαίο διακρίνονται ουσιαστικά δύο πολιτισμικές ζώνες: Η μία περιλαμβάνει τα νησιά του Θρακικού πελάγους και του Ανατολικού Αιγαίου, όπου παρατηρείται έκδηλη η επίδραση της Ανατολής.

Η άλλη περιλαμβάνει τα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες, που σε πολλές περιπτώσεις φέρνουν έκδηλα τα ίχνη της Δύσης. Επίσης υπάρχουν άλλες δύο νησιωτικές ενότητες που διαφοροποιούνται από τις υπόλοιπες. Η πρώτη είναι η περιοχή των  Β. Σποράδων, που παρέμειναν αμιγείς λόγω της απομόνωσής τους και η δεύτερη είναι τα νησιά του Αργοσαρωνικού που έχουν δεχθεί επιδράσεις από την ηπειρωτική Ελλάδα.

Οι χοροί του Αιγαίου είναι γενικά χοροί ομαδικοί, με επικρατέστερο χορευτικό σχήμα αυτό του ανοικτού ή κλειστού κύκλου. Παράλληλα συναντάται η έννοια του χορευτικού ζευγαριού (αντρών μεταξύ τους ή γυναικών μεταξύ τους ή άντρα και γυναίκας) που χορεύει αντικριστά (καρσιλαμάδες ή ζεμπέκικο) ή ζευγαρωτά (μπάλοι), Επικρατέστεροι ρυθμοί αυτών των δίσημων μέτρων  που αποδίδονται ζωηρά, γρήγορα, εύθυμα και σταθερά και αυτοί των εννεάσημων μέτρων που αποδίδονται βαριά και αργά.

Χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Αιγαιοπελαγίτικου νησιώτικου χώρου, είναι η «ελαφράδα» που παρατηρείται στην εκτέλεση των κινήσεων, η χρησιμοποίηση  του «σουσταρίσματος» που γίνεται στα γόνατα, τα πηδήματα των πρωτοχορευτών που γίνονται χαμηλά και παράλληλα προς το έδαφος και η γενικότερα παρατηρούμενη ποικιλία στην έκφραση. Αυτά όλα αντιπαρατίθενται προς το χορευτικό ύφος της στεριανής Ελλάδας, το οποίο χαρακτηρίζεται από βαρύτητα, δυναμικές στηρίξεις σε όλο το πέλμα, βήματα σκληρά και έντονα με μεγάλο άνοιγμα, αργές και βαριές ρυθμικές αγωγές, απότομες στάσεις, βαθιά καθίσματα, απότομα άλματα κάθετα προς το έδαφος..

Όπως είναι φυσικό όμως κι εδώ έχουμε διαφοροποιήσεις από νησί σε νησί, ακόμα και από χωριό σε χωριό του ίδιου νησιού. Έτσι για παράδειγμα μπορούμε να αναφερθούμε στη «βαριά και αυστηρή» σούστα της Καρπάθου, στην «ανάλαφρη και πηδηχτή» σούστα της Ρόδου, στην αντικριστή «ήρεμη» σούστα της Σύμης και ούτω καθεξής.

Ακολουθεί η περιγραφή ορισμένων μόνο χορών από το πλούσιο Αιγιοπελαγίτικο ρεπερτόριο, αφού λόγω χώρου είναι πολύ δύσκολη ακόμη και η ονομαστική τους αναφορά.

Παραδοσιακοί χοροί : Αραχωβίτικος

Ο χορός αυτός θεωρείται ότι έχει κάποια ιστορική σχέση με τον ομώνυμο χορό που χορευόταν από παρθένες στην αρχαία πόλη Καρυές, που βρισκόταν στα σύνορα Αρκαδίας – Λακωνίας. Σήμερα χορεύεται στο χωριό Αράχοβα της ίδιας περιοχής, αλλά φαίνεται πως η αναφορά στον αρχαίο ήταν τεχνητή, μιας και το τραγούδι, το οποίο είχε σχέση με τις Καρυάτιδες της Ακροπόλεως, δεν ήταν και τόσο άρτιο από άποψη στίχων... Στο έργο του Αν. Χρ. Μπίκου, «Ελληνικοί χοροί», εκδ.1960, είναι ολοφάνερη η πρόθεση να εντάξει τον χορό στο εθνοκεντρικό πνεύμα της εποχής.

Εν τούτοις οι κινήσεις είναι πολύ ενδιαφέρουσες και ο χορός που αποτελείται από δύο στροφές (χορευτικά μοτίβα) χορεύεται μόνο από γυναίκες ως εξής:

Οι χορεύτριες σχηματίζουν δύο χωριστούς ομόκεντρους ανοιχτούς κύκλους. Στον εσωτερικό μπαίνουν οι χαμηλότερες. Ο έξω κύκλος βρίσκεται κοντά στον εσωτερικό και στα διάκενά του. Οι χορεύτριές του, με συγχρονισμένη, γρήγορη κίνηση,  περνούν τα χέρια τους, πάνω από τα κεφάλια των χορευτριών του μέσα κύκλου, τα κατεβάζουν συνδεμένα μπροστά από τη μέση τους και έτσι μετασχηματίζονται σε ένα κύκλο. Οι πρώτες και οι τελευταίες χορεύτριες των δύο κύκλων συνδέουν τα χέρια τους.

Τα βήματα της πρώτης στροφής επαναλαμβάνονται συνολικά 4 φορές. Ταυτόχρονα με το τελευταίο βήμα, οι χορεύτριες του έξω κύκλου υψώνουν γρήγορα και συγχρόνως τα χέρια τους πάνω από τα κεφάλια των χορευτριών του μέσα κύκλου, τα κατεβάζουν συνδεμένα επίσης, στο ύψος της δικής τους μέσης και έτσι επανέρχονται στους δύο αρχικούς ομόκεντρους κύκλους.

 Από το σχηματισμό αυτό χορεύουν τα βήματα της δεύτερης στροφής, η οποία αποτελείται από τα δώδεκα βήματα του Καλαματιανού, τα οποία επαναλαμβάνονται συνολικά 2 φορές. Ταυτόχρονα με το 24^ο βήμα, οι χορεύτριες μετασχηματίζονται πάλι σε ένα κύκλο όπως στην αρχή για την επανάληψη του χορού.
Τα βήματα του πρώτου μέρους είναι τα εξής:

1: Το δεξί σε προεκβολή προς το κέντρο.
2: Το αριστερό σε προεκβολή προς το κέντρο με ισχυρή στήριξη των δαχτύλων
3: Το δεξί μισό βήμα προς το κέντρο, ώστε η καμάρα του να έλθει σε επαφή με τη φτέρνα του αριστερού.
4: Το αριστερό σε προεκβολή πίσω, στηριζόμενο σε όλο το πέλμα
5: Το δεξί σε προεκβολή πίσω με ισχυρή στήριξη στα δάχτυλα που στρέφονται ελαφρώς δεξιά.
4: Το αριστερό  μισό βήμα προς τα πίσω, ώστε η φτέρνα του να έρθει σε επαφή με την καμάρα του δεξιού. 

Παραδοσιακοί χοροί. Τσακώνικος

Είναι ένας πολύ γνωστός χορός που χορεύεται στην Τσακωνιά της Πελοποννήσου  και αναφέρεται ως ο χορός που χόρεψε ο Θησέας. Οι διάφοροι σχεδιασμοί που γίνονται κατά την εκτέλεση, η σειρά των χορευτών εναλλάξ, το πιάσιμο απ’  τον βραχίονα, η χρησιμοποίηση μαντηλιού από τον πρωτοχορευτή και την πρωτοχορεύτρια, καθώς και ο αρχαίος πεντάσημος ρυθμός, έδωσαν αφορμή σε πολλούς μελετητές να εκφράσουν αυτή την άποψη. Τον παραλληλίζουν με τον αρχαίο χορό «Γέρανο». Οι χορευτές πιάνονται ή με τα χέρια «επί καρπώ» ή απλά από τις παλάμες.  Μπορούν επίσης να κρατιούνται σφιχτά από το μπράτσο σαν να φοβούνται  μήπως χάσει ο ένας τον άλλο.  Ο χορός γυρίζει κανονικά και σχηματίζει φίδι που κουλουριάζει, ο δε  πρωτοχορευτής, όταν θέλει να  ξεκουλουριάσει γυρίζει αμέσως δεξιά και  με την πλάτη στους υπόλοιπους. Όταν ξεκουλουριάσουν, είτε σταματούν  σε γραμμή, είτε κάνουν καμάρα οι δύο πρώτοι, για να περάσουν οι  υπόλοιποι από κάτω, παρασταίνοντας έτσι την έξοδο από τον Λαβύρινθο. Ο χορός αποτελείται από δύο στροφές. Η πρώτη αποτελείται από  τέσσερα βήματα και μία παύση. Η δεύτερη από πέντε βήματα.  Όλα τα  βήματα έχουν ισόχρονο, μάλλον γρήγορο, ρυθμό, οποίος επιταχύνεται  κάπως κατά την δεύτερη στροφή και εκτελούνται ως εξής: Στροφή Πρώτη1: Το δεξί πόδι εκτελεί βήμα δεξιά, λίγο πίσω και με τα δάχτυλα προς  το κέντρο. 2: Το αριστερό πόδι, μισό βήμα δεξιά με την φτέρνα μπροστά από τα  δάχτυλα  του δεξιού και με την καμάρα του στραμμένη περίπου προς τη φορά  του χορού. 3 – 4 : Όμοια με τα 1-2 5: Μικρή παύση με ακίνητα και τα δύο πόδια. Στροφή Δεύτερη1: Το δεξί πόδι βήμα δεξιά 2: Το αριστερό πόδι βήμα δεξιά 3: Αναπήδηση του δεξιού στα δάχτυλά του και μικρή μετατόπιση του  σώματος  προς τα δεξιά.. Ταυτόχρονη άρση του αριστερού λυγισμένου  μπροστά. 5: Το αριστερό πόδι τεντώνεται στη συνέχεια και πατά δεξιά με  όλο το βάρος  πάνω του. Τα βήματα αυτά επαναλαμβάνονται οκτώ φορές. Κατά την εκτέλεση  των βημάτων  της πρώτης στροφής, οι ώμοι ταλαντεύονται κινούμενοι ελαφρά  μπρος-πίσω  (δεξί πόδι εμπρός, δεξιός ώμος εμπρός και αντίθετα)

Παραδοσιακοί χοροί. Μανιάτικος

Χορεύεται κυρίως στην περιοχή της Μάνης, σε ρυθμός 2/4. Ο χορευτές σχηματίζουν κύκλο ανοιχτό με μέτωπο προς το κέντρο. Τα πόδια σε στάση προσοχής. Τα χέρια συνδέονται με τη λαβή της Τράτας (σταυρωτά). Ο χορός αποτελείται από δύο στροφές, κάθε μια από τις οποίες έχει ξεχωριστό αριθμό βημάτων.

Στροφή Α΄
1: Το δεξί πόδι σε προεκβολή προς το κέντρο, σε όλο το πέλμα. 2: Το αριστερό σε προεκβολή προς το κέντρο με ισχυρή στήριξη στα δάχτυλα. 3: Το δεξί πόδι μισό βήμα προς το κέντρο, ώστε η καμάρα του να έλθει σε επαφή με τη φτέρνα του αριστερού. 4: Το αριστερό πόδι σε προεκβολή πίσω, σε όλο το πέλμα. 5: Το δεξί πόδι βήμα πίσω και δεξιά 6: Το αριστερό πόδι βήμα δεξιά με τα δάχτυλα προς το κέντρο. 7: Τα βήματα αυτά εκτελούνται συνολικά τέσσερις φορές. 

Στροφή Β΄

1: Το δεξί πόδι έρχεται λυγισμένο μπροστά και πάνω, στη συνέχεια αριστερά, τεντώνεται κα πατά αριστερά, σταυρωτά μπροστά από το αριστερό. (Η πλάτη προς τη φορά του χορού).

2: Με ισχυρή στήριξη στα δάχτυλα του δεξιού γίνεται κλίση δεξιά (μέτωπο προς το κέντρο), ενώ συγχρόνως το αριστερό πόδι φέρεται αριστερά κοντά στο δεξί σε στάση προσοχής.

Τα βήματα αυτά εκτελούνται συνολικά οκτώ φορές. Κατά τα μονά βήματα το σώμα στρέφεται αριστερά, ενώ κατά τα ζυγά στρέφεται προς το κέντρο του κύκλου.